سفر پزشکیان به ترکیه فرصتی برای رایزنی درباره جلوگیری از جنگ است
علی بیگدلی، کارشناس مسائل بین‌الملل، با اشاره به سفر مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، به ترکیه برای شرکت در نشست اقلیمی سازمان ملل، گفت: به نظر من این نشست از نظر دستیابی به اهداف زیست‌محیطی چندان موفق نبوده و اهمیت آن نیز نباید بیش از اندازه ارزیابی شود. همچنان بخش قابل‌توجهی از انرژی مورد استفاده برای تولید گرما و روشنایی از طریق سوخت‌های آلاینده، از جمله زغال‌سنگ، تأمین می‌شود. ترکیه نیز اخیراً به منابع نفتی جدیدی دست پیدا کرده که بهره‌برداری از آن‌ها می‌تواند با اهداف زیست‌محیطی در تعارض باشد. بنابراین، تحقق اهداف این نشست با دشواری‌های جدی روبه‌روست.
او افزود: با این حال، سفر رئیس‌جمهور به ترکیه می‌تواند از منظر روابط دوجانبه و رایزنی‌های سیاسی اهمیت بیشتری داشته باشد. این سفر فرصتی است تا ایران درباره تحولات منطقه، شرایط امنیتی و احتمال گسترش درگیری‌ها با مقامات ترکیه گفت‌وگو کند. به‌ویژه اینکه منطقه دیگر ظرفیت تحمل یک جنگ جدید را ندارد و این مسئله باید در رایزنی‌های ایران با کشورهای همسایه مورد توجه قرار بگیرد.
بیگدلی با اشاره به اهمیت دیدار احتمالی پزشکیان با رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، اظهار کرد: یکی از موضوعاتی که می‌توان در این دیدار مطرح کرد، جلوگیری از تکرار جنگ و بررسی راهکارهای کاهش تنش در منطقه است. همچنین باید درباره مواضع ایران در قبال پیشنهادهای مطرح‌شده از سوی دونالد ترامپ و شرایط لازم برای آغاز مجدد مذاکرات با آمریکا گفت‌وگو شود. ایران باید بتواند دیدگاه‌ها و انتظارات خود را در این زمینه به‌روشنی مطرح کند.
این کارشناس مسائل بین‌الملل با تأکید بر اینکه ایران در موقعیت حساسی قرار دارد، گفت: به اعتقاد من، ما اکنون در شرایطی هستیم که باید دستاوردها و موقعیت خود را در عرصه نظامی به یک فرصت سیاسی تبدیل کنیم. اگر بتوانیم این موقعیت را به‌درستی مدیریت کنیم و از ظرفیت‌های دیپلماتیک استفاده کنیم، شرایط مناسب‌تری برای کشور فراهم خواهد شد.
او ادامه داد: تحولات سیاسی آمریکا، به‌ویژه انتخابات میان‌دوره‌ای، نیز می‌تواند در آینده روابط تهران و واشنگتن تأثیرگذار باشد. تغییرات احتمالی در فضای سیاسی آمریکا و نتایج این انتخابات ممکن است فرصت‌هایی برای ایران ایجاد کند. از این جهت، لازم است ایران از موقعیت کنونی برای تقویت جایگاه دیپلماتیک خود استفاده کند و با رویکردی منعطف‌تر به پیشنهادهای آمریکا پاسخ دهد.
بیگدلی با اشاره به ضرورت توجه دولتمردان به شرایط داخلی کشور تصریح کرد: امیدوارم در تصمیم‌گیری‌های دیپلماتیک، شرایط داخلی ایران نیز مورد توجه قرار بگیرد؛ چراکه وضعیت موجود برای کشور و مردم مطلوب نیست. هرچه بتوانیم با انعطاف بیشتری در مسیر دیپلماسی حرکت کنیم، امکان مدیریت شرایط و جلوگیری از تشدید بحران بیشتر خواهد شد.
او درباره احتمال گسترش مجدد درگیری‌های نظامی نیز گفت: به نظر می‌رسد سرعت تحولات جنگ تا حدودی کاهش پیدا کرده است، اما همچنان نمی‌توان احتمال ورود به درگیری‌های بیشتر را نادیده گرفت. امیدوارم انعطافی که ایران در رویکرد آینده خود در پیش می‌گیرد، بتواند به نتیجه‌ای دیپلماتیک منجر شود و از بازگشت شرایط جنگی جلوگیری کند.
بیگدلی درباره آینده روابط ایران و ترکیه در شرایط محاصره و فشارهای آمریکا نیز گفت: احتمال پیچیده‌تر شدن روابط تهران و آنکارا وجود دارد. اگرچه تاکنون اتفاق مشخصی در روابط دو کشور در این زمینه رخ نداده و مقامات ترکیه نیز موضع روشنی اتخاذ نکرده‌اند، اما باید توجه داشت که در صورت افزایش فشارهای آمریکا بر ترکیه، احتمال دارد آنکارا نیز تحت تأثیر این فشارها قرار بگیرد.
او افزود: ترکیه در موقعیت مهمی قرار دارد و به همین دلیل، فشارهای آمریکا می‌تواند بر نوع روابط این کشور با ایران تأثیر بگذارد. البته این مسئله درباره سایر کشورهای منطقه و همسایه، از جمله ترکمنستان، نیز می‌تواند مطرح باشد، هرچند میزان تأثیرگذاری و اهمیت آن به اندازه ترکیه نیست.
این کارشناس مسائل بین‌الملل در پاسخ به این پرسش که آیا سفر رئیس‌جمهور به ترکیه و دیدار با اردوغان می‌تواند به تعدیل شرایط و کاهش فشارها کمک کند، گفت: تصور نمی‌کنم صرف دیدار با مقامات ترکیه بتواند مسئله اصلی را حل کند. مسئله اصلی، رابطه ایران و آمریکاست و ما باید برای حل این مسئله مستقیماً با آمریکا وارد مذاکره شویم.
بیگدلی تأکید کرد: ایران باید اصل اختلافات را برطرف کند و به‌جای تداوم شرایط موجود، پای میز مذاکره بنشیند و درباره مسائل و اختلافات، از جمله موضوعات مرتبط با صادرات، گفت‌وگو کند. به اعتقاد من، حل مسئله اصلی از مسیر مذاکره مستقیم با آمریکا امکان‌پذیرتر است.
